Ana sayfa › Ördüğüm teknikler › İlmekler ve desenler › Haraşo: hep düz
Haraşo: hep düz
Haraşo, her sırada düz örülen ve iki yüzü de aynı görünen kumaştır. Benim ilk atkım bu teknikle çıktı, çünkü kenarları kıvrılmadığı için yeni başlayan biri için en rahat seçenek. Bursa'da sular kireçli, yünleri sıcak suda yıkamıyorum; haraşo atkımı soğuk suda, salonda havlu üstünde kuruttum, kenarları olduğu gibi kaldı.
Kısaca
- Haraşo, her sırada düz ilmek örülen ve iki yüzü de aynı görünen kumaştır.
- Kenarları kıvrılmaz, bu yüzden ilk parça için en rahat tekniktir.
- Her iki yüzde de aynı ilmek izi çıkar; önü mü arka mı ayırt etmek zor olur.
- Sıra saymak için oluşan kabartılı çizgiler (haraşo kabartısı) kullanılır.
- Atkı, battaniye ve düz parçalar haraşo ile başlanır, sonra başka desene geçilir.
Haraşo ne demek ve neden kıvrılmaz
Haraşo, her sırada düz ilmek örülen bir tekniktir; ne düz yüzlü kumaş ne de lastik, ara bir hâl. Bir sıra düz örüp sırayı çevirirsiniz, ama öbür yüzde yine düz örersınız – ters ilmeğe hiç girmezsiniz. Sonuçta her iki yüz de aynı görünür, ilmek izleri birbirine girer.
Peki neden kıvrılmaz? Düz örgüde kumaşın iç gerginliği kenarlardan dışa doğru çeker, o yüzden rulo olur. Haraşoda ise her sıra aynı yönde örüldüğü için gerginlik iki yüze de eşit dağılır, bir taraf diğerini dengeler. Ben ilk atkımı bu yüzden haraşo ördüm; komşum „kenarı kıvrılmaz, senin için iyi“ demişti, haklı çıktı. Yeni başlayan biri olarak kıvrılan bir kenarla uğraşmak istemedim, haraşo o dertten kurtardı. Tek pürüz, ilmek sayısını ve sırayı takip etmek ilk başta kafamı karıştırdı.
İlmek atma ve kenar ilmeği
Haraşoya başlarken ilmekleri nasıl attığınız görünümü doğrudan etkiler. Ben uzun kuyruklu ilmek atmayı kullanıyorum; kuyruk parçanın genişliğine yakın olmalı, yoksa ortada iplik bitiyor. Kenar için her sırada ilk ilmeği örmeden sağ şişe kaydırıyorum, son ilmeği ise hep düz örüyorum. Bu iki küçük alışkanlık kenarın düzgün, püskülsüz durmasını sağlıyor.
Neden ilk ilmeği kaydırıyoruz? Çünkü onu örersek kenar ilmeği sıkışıp büzülür, atkının başı daralır. Kaydırınca kenar boyunca ince, düzgün bir zincir oluşur, bu da haraşonun zaten düz olan kenarını iyice düzeltir. Başta bu ayrıntıyı atlıyordum, ilk denememde kenarlar püsküllü çıktı; sonra defterime „ilk ilmek kaydır“ diye not düştüm. Bursa'da nem yüksek olduğu için iplik ele biraz yapışır, bu da ilk ilmeği kaydırırken parmağı oynatmayı kolaylaştırır, ama çok gevşek kaydırırsanız kenar gevşek kalır, ölçüyü mezura ile kontrol ediyorum.
Haraşoda sayma: sıra mı ilmek mi
Haraşo örerken en çok karıştırılan şey sıra mı ilmek mi sayılacağı. İlmek sayısı şiş üzerinde durur, her sırada aynı kalmalı; sıra sayısı ise ördüğünüz kabartılı çizgilerle belirir. Haraşoda her iki sıra bir kabartı oluşturur, yani kabartıları sayarak sıra sayısını bulursunuz. Ben atkı örerken on kabartı ölçüsünde ilerledim, çünkü mezura ile boyu o şekilde takip ettim.
Bunun neden işe yaradığını anlatayım: düz örgüde ilmekler tek yöne bakar, haraşoda ise her sıra aynı yönde olduğu için yüzeyde ince-ince kabartılar oluşur. Bu kabartılar hem deseni hem de sayacı verir, yani görünüm aynı zamanda defter görevini görür. Ben ilk başta kabartıları saymayı unutup ilmek sayısına odaklandım, boy uzadıkça nerede olduğumu şaşırdım. Şimdi her beş kabartıda bir mezura ile boyu ölçüyorum; Bursa'nın neminde iplik biraz uzadığı için bitmiş boy bazen değişebiliyor, o yüzden bitmeden önce bir kez daha ölçüyorum.
Haraşonun nerelerde işe yaradığı
Haraşo, kıvrılmayan yapısı yüzünden en çok atkı, boyunluk ve battaniye gibi düz parçalarda kullanılır. Benim ilk atkım haraşoydu, üç söküşten sonra nihayet bitti ve hâlâ dolapta. Ayrıca bebek örgülerinde, yastık yüzlerinde ve kenar olarak da sıkça görünür; bir kazakta düz yüzlü kumaşın kıvrılan kenarına haraşo şerit geçmek o kıvrılmayı tutar.
Bu tekniğin bir başka güzelliği, hata yaptığınızda fark etmenin kolay olması. Her iki yüz aynı olduğu için düşen ya da kayan bir ilmek hemen kabartıların arasından sıyrık olarak belli eder kendini. Ben bir kez orta sıralardan birinde ilmek atlamışım, kabartı bozulunca anladım ve oradan toparladım. Yeni başlayan için haraşo, düz ve ters ilmeği iyice ele alıştırmak için de en iyi alıştırma; çünkü ters ilmeğe hiç girmez, el hep aynı hareketi tekrar eder. Sıkıldığım anlar oldu ama sonuç her seferinde düzgün çıktı.
Haraşodan başka desenlere geçiş
Haraşo iyi bir başlangıç, ama tek başına kalmayı da gerektirmez. Bir parçanın ortasını düz yüzlü kumaş, kenarlarını haraşo örerek hem görünüm değiştirirsiniz hem kıvrılmayı engellersiniz. Ya da baştan haraşo örüp sonlara doğru lastik geçerek parçaya esneklik katarsınız; bu, atkının uçlarının daha düzgün durmasını sağlar.
Ben haraşodan sonra ters ilmeği öğrendim ve o zaman kavradım ki haraşo aslında „her sıra düz“ demek, düz yüzlü kumaş ise „bir sıra düz bir sıra ters“. Aradaki tek fark sıraların dizilişi; gerisi aynı iki hareket. Bu yüzden haraşoyu bitirip hemen lastik ya da düz yüzlü kumaşa geçmek kolay oluyor, el zaten alışmış. Devamında burgu ya da artırma-eksiltme gibi hareketleri de bu temelin üstüne koyabilirsiniz; temel sağlam olunca üstüne eklemek zor değil. El bu iki hareketi bir kez içine aldıktan sonra gerisi, sadece sıraları değiştirmek oluyor.