Ana sayfa › Ördüğüm teknikler › İlmekler ve desenler › Ters örgü
Ters örgü
Ters örgü, düz ilmeğin arka yüzü değil, başlı başına ayrı bir harekettir. Ben ilk denememde sırayı ters ördüğüm için ortaya çıkan kumaşı haraşo sandım, ta ki iki yüzünü karşılaştırana kadar. Bursa'da kışın balkon kullanılmaz, bu yüzden örgüyü salonda, kaloriferin yanıbaşında örüyorum; ters ilmek ilk başta parmaklarımı üşüttü ama alıştım.
Kısaca
- Ters ilmek, şişin arkadan öne doğru geçirilmesiyle oluşan ayrı bir harekettir.
- Düz ilmeğin arka yüzü değildir; kendi başına örüldüğünde yüzü de ters görünür.
- İlmek şişe takılırken iplik bu kez öne, şişin önüne alınır.
- Ters örerken sıkılık düze göre biraz daha gevşek kaçar, elde hisle dengelenir.
- Düz ve tersi sırayla örünce önü düz, arkası ters bir kumaş çıkar; kenarları kıvrılır.
Ters ilmek düzden ne ayrı
Ters ilmeği anlamadan önce şunu netleştireyim: ters ilmek, düz ilmeğin „arka yüzü“ değildir, ayrı bir harekettir. Düz ilmeği ördüğünüzde şişi ilmeğin önünden geçirip ipliği arkadan sararsınız; ters ilmekte şişi arkadan öne doğru geçirip ipliği öne, şişin önüne alırsınız. Aradaki fark küçük görünür ama sonuçta ortaya çıkan ilmeğin örgüsü başka yöne bakar.
Ben bunu ilk başta kavrayamadım. Komşum „arka sırayı ters ör“ dediğinde, ben sadece şişi diğer taraftan soktum sandım. Gerçekte ipliğin yerini de değiştirmeniz gerekir; yapmazsanız ilmek ne düz ne ters, bir ara şey çıkar. Bu yüzden ters ilmeği ayrı bir hareket olarak, düzden bağımsız öğrenmek daha iyi. İlk atkımda haraşo sandığım parça aslında hep düz ördüğüm için öyle görünmüştü; ters ilmeği öğrendiğimde iki yüzün de ayrı ayrı bir anlamı olduğunu gördüm.
İpliğin öne alınması ve neden önemli
Ters ilmekte dönüm noktası ipliğin yeridir. Düz örgüde iplik şişin arkasında, yani sizinle şiş arasında kalır; ters örgüde ise ipliği şişin önüne, size doğru çekersiniz. Bunu yapmazsanız şiş ilmeğin içinden geçer ama iplik arkada kaldığı için ilmek düz gibi durur. Yani ters ilmeğin sırrı, şişi arkadan öne geçirirken ipliği de aynı anda öne taşımaktır.
Neden böyle olduğunu merak edenler için: ilmeğin „bacağı“ denilen iki kolundan hangisinin öne düştüğü, kumaşın yüzünü belirler. İpliği öne alınca yeni ilmek, eski ilmeğin önünden sarılır ve yüz ters görünür. Başta bu el hareketi garip geliyor, çünkü ipliği her ilmekte size doğru çekiyorsunuz. Ben alışana kadar ipliği unutup düz örer gibi arkada bıraktım, fark ettiğimde söktüm. Şimdi her ters ilmekten önce ipliğin önde olduğunu parmağımla kontrol ediyorum.
Ters ilmeği kurmak: üç hareket
Ters ilmeği üç hareketle kurarsınız. Birincisi, sağ şişi soldaki ilmeğin içine bu kez arkadan girip öne doğru geçirmek. Düz ilmekte ön taraftan girerdiniz, tersde yön tam tersi. İkincisi, ipliği şişin önüne, size doğru almak ve sağ şişin ucuyla bir tur sarmak. Üçüncüsü, yeni ilmeği çekip eski ilmeği şişten düşürmek – bu kısım düz ilmekle aynı.
Neden önce şişi arkadan sokuyoruz? Çünkü ters ilmekte yeni ilmek, eski ilmeğin arkasından değil, önünden sarılmalı ki yüz ters dursun. Bunu bir kez kafada oturtunca el otomatik yapıyor. Ben ilk günlerde üçüncü adımı aceleye getirdim, eski ilmeği tam bırakmadan yeni ilmeği çektim, ortada boğumlu bir sıra oluştu. Söküp yavaşladım, şimdi üç hareketi bir ritme soktum: sok, sar, bırak. Sökmek can sıkıyor ama ters ilmekte tempo aceleye gelmiyor, acele edince ilmekler sıkışıyor.
Ters örerken sıkılık neden değişir
Ters ilmeği düzden daha sıkı ya da daha gevşek örmek çok doğaldır, çünkü el hareketi farklı. Düz ilmekte ipliği arkadan sararken gerginliği kolayca tutarsınız; ters ilmekte ipliği öne çekerken eliniz biraz daha fazla verir, ilmekler gevşek kaçar. Benim ilk denemelerimde ters sıralar düz sıralardan belirgin biçimde geniş çıktı, kumaş dalgalandı.
Bunu dengelemek için ters ilmeği örerken şişi biraz daha sıkı kavrıyorum, ama abartmıyorum; çok sıkı olunca bu kez ters sıra büzülüyor, kumaş kenardan içe kıvrılıyor. Sır, iki sıranın da aynı genişlikte durması. Bursa'nın neminde iplik biraz uzadığı için ters sıralar bazen daha belirgin açılıyor; bunu görünce ara ara parçayı düz zemine koyup mezura ile genişliğe bakıyorum. Tek bir parça örerken düz ve ters sıraların genişliği birbirine yakın olmalı, aradaki fark bir santimetreyi geçerse söküp sıkılığı eşitlemek gerekiyor.
Düz ve tersi karıştırınca ne olur
Düz ilmekle ters ilmeği sırayla ördüğünüzde, yani bir sıra düz bir sıra ters ördüğünüzde, kumaşın önü hep düz, arkası hep ters kalır. Buna düz yüzlü kumaş deriz; çoğu kazak, yelek ve patik bu yapıdadır. Bunun bir huysuzluğu vardır: kenarları dışa doğru kıvrılır, rulo olur. Ben ilk kazak denememde bunu görüp „şiş mi yanlış“ diye endişelendim, sonra bu yapının doğası olduğunu öğrendim.
Kıvrılmayı engellemek için kenarlara birkaç ilmek haraşo ya da lastik örebilirsiniz; o kısımlar kıvrılmayı tutar. Ya da baştan haraşo (hep düz) örerek bu dertten kurtulursunuz. Ters ilmeği öğrendikten sonra düz örgünün aslında bir bütünün yarısı olduğunu anlıyorsunuz; desen dediğimiz şey, bu iki hareketin değişik sıralaması başka bir şey değil. Devamında bir düz bir ters örmeyi (lastik) denediğinizde, bu iki ilmeğin esneyen bir yapı kurduğunu görüyorsunuz.