Ana sayfa › Ördüğüm teknikler › İlmekler ve desenler › Lastik örgü ve sıkılık
Lastik örgü ve sıkılık
Lastik örgü, bir düz bir ters ilmeğin peş peşe örülmesiyle oluşan, kenarları esneyen bir tekniktir. Ben bir kez bere örerken lastiği fazla sıkı ördüm, bere kafaya girmeyince günlerce söktüm. Bursa'da kışın Uludağ rüzgârı balkonu kapattığı için örgüyü salonda, kaloriferin yanında örüyorum; lastik böyle bir akşamda en çok işime yarayan teknik oldu.
Kısaca
- Lastik, bir düz bir ters ilmeğin peş peşe örülmesiyle oluşan esnek bir kenardır.
- En çok yaka, kol ağzı ve bere kenarı için kullanılır, çünkü esner ve geri döner.
- Sıkılık burada her şeydir; fazla sıkı olunca lastik esnemez, dar kalır.
- İlmek atarken lastiğe uygun bir başlangıç seçmek kenarın toparlak kalmasını sağlar.
- Bir düz bir tersi bozmamak için her sırada ilmek sayısını ve sırayı kontrol etmek gerekir.
Lastiğin mantığı: neden esner
Lastik örgü, bir düz ilmek bir ters ilmek şeklinde, hep aynı sırayla örülür. Düz ilmekler bir yana, ters ilmekler öbür yana çekildiği için kumaşın yüzeyinde dikey bantlar oluşur; bu bantlar birbirine geçmez, aksine bir yay gibi esner. İşte lastiğin sırrı bu esneklik: takıldığı yerde daralır, çıkarıldığında genişler.
Bunu neden anlatıyorum? Çünkü lastik, örgünün „tutunan“ kısmıdır. Bir bere takarken lastik kenarı başınızın çevresine oturur ve düşmez; bir kazakta yaka lastiği boynu sarmadan durur. Ben bunu teorik olarak değil, başıma gelen bere hikâyesiyle öğrendim. İlk bere lastiğimi o kadar sıkı örmüştüm ki kafa geçmiyordu, mecburen söküp gevşek başladım. O günden beri lastiğin esnek kalması için sıkılığı elden bırakmamak gerektiğini biliyorum; sıkı lastik, lastik olmaktan çıkar. Bu yüzden lastiği örerken elimi ne çok sıkı ne çok gevşek tutuyorum, ortasını bulmak için parmağımı kenara sokup deniyorum.
Lastikte ilmek atma ve başlangıç
Lastik örerken başlangıç, düz örgüden biraz farklı düşünülür. İlmekleri öyle bir atmalısınız ki ilk sırada düz ve ters ilmekler yerinde dursun; uzun kuyruklu ilmek atma bu işte işe yarar, çünkü ilmekler gergin ve eşit çıkar. Ben başta normal atma ile başladım, ama lastik kenarı topaklandı, sonra uzun kuyrukluya geçtim.
Neden başlangıç önemli? Çünkü lastik kenarı en çok görünen yerdir; gevşek ya da boğumlu bir başlangıç, tüm lastiği çirkinleştirir. İlmekleri atarken kuyruğu parçanın genişliğine yakın bırakıyorum, yoksa ortada iplik bitiyor ve ek yapmak zorunda kalıyorum. Ayrıca ilk sırada düz mü ters mi başlayacağınıza karar verip ona göre ilmek atıyorsunuz; ben genelde „bir ters bir düz“ diye ilerliyorum ki kenarlar simetrik dursun. Bursa'da nem yüksek olduğu için iplik ele biraz yapışır, bu da ilk ilmekleri eşit atmada yardımcı oluyor, ama çok sıkı çekmemeye dikkat ediyorum.
Bir düz bir ters sırası nasıl kurulur
Bir lastik sırasını kurmak için önce bir düz ilmek örüyorsunuz, hemen yanına bir ters, sonra yine bir düz, böyle peş peşe gidiyor. Düz ilmeği zaten biliyorsunuz; ters ilmekte şişi arkadan öne geçirip ipliği öne alıyorsunuz. Aradaki geçişte en çok yapılan hata, ters ilmeğe geçerken ipliğin yerini unutmak; iplik arkada kalırsa ilmek düz gibi durur, desen bozulur.
Sırayı tutmak için her ilmeği sayarak ilerliyorum: bir düz, bir ters, bir düz, bir ters... gözümle değil parmağımla ilmekleri teker teker geçiriyorum. Neden böyle yapıyorum? Çünkü bir ilmeği atlarsam ya da birini fazla örürsem lastik bantları kayar, kumaşın yüzünde çaprazlama belirir. Ben bir kez beşinci ilmeği unutup iki düz ördüm, lastik o noktada bozuldu, fark edince söktüm. Şimdi her sırada en az bir kez ilmek sayısına bakıyorum; özellikle başta, el alışana kadar bu kontrolü atlamıyorum. Acele etmek lastiği bozar, yavaş yavaş örmek kenarın düzgün kalmasını sağlar.
Sıkılık meselesi: neden çok sıkı olmaz
Lastikte sıkılık, düz örgüden daha kritiktir. Biraz gevşek örürseniz lastik yine esner, ama fazla sıkı örürseniz ilmekler birbirine yapışır, esneklik kaybolur. Benim başıma gelen bere hikâyesi tam olarak bu: lastiği çok sıktım, bere kafaya girmedi, günlerce söküp yeniden ördüm. O günden beri lastiği „parmağımın sığacağı kadar“ gevşek örüyorum.
Sıkılığı ölçmenin yolu mezura ile; lastiği ördükten sonra parçayı düz zemine koyup santimetreye bakıyorum ve parmağımı kenarın içine sokuyorum, parmak rahat giriyorsa sıkılık yerinde. Bursa'nın neminde iplik biraz uzadığı için bitmiş lastik zamanla gevşeyebiliyor, o yüzden başta bir tık daha sıkı ama hâlâ esneyen bir noktada duruyorum. Deneme parçası örmeden bere ya da yaka başlamıyorum artık; küçük bir kare örüp parmağımla denemek bana çok zaman kazandırdı. Sıkılığı tutturmak el alışkanlığı, aceleye gelmez.
Lastiğin bitişi ve kullanıldığı yerler
Lastik ördüğünüz parçayı bitirirken ilmekleri öyle kesmelisiniz ki lastik esnekliğini koru. Çok sıkı keserseniz kenar lastiği tutamaz, baş takılmaz. Ben ilmekleri normal gevşeklikte kesip ucu gizliyorum; uçları gelişigüzel bırakırsam üçüncü yıkamada dışarı çıkıyor, o yüzden sağlam gizliyorum.
Lastik en çok yaka, kol ağzı, bere kenarı ve atkı uçlarında kullanılır. Bir atkının iki ucuna birkaç sıra lastik geçirirseniz uçlar kıvrılmaz, daha düzgün durur. Ben haraşo atkıma sonlarda lastik geçirdim, görünümü sevdim. Ayrıca patik ve çorap gibi giyilen parçalarda lastik vazgeçilmez; çünkü o parçaların ayağa ya da başa oturması gerekir. Düz örgü ve ters ilmeği öğrendikten sonra lastik aslında bu ikisinin bir arada, aynı ritimde kullanılması; temeli bilince lastik kolay geliyor. Devamında ilmek artırma ya da eksiltme ile lastiği daraltıp genişleterek şekil verebilirsiniz.