Ana sayfa › Ördüğüm teknikler › İlmekler ve desenler › Burgu ve yardımcı şiş
Burgu ve yardımcı şiş
Yardımcı şiş, burgu örerken elin en küçük yardımcısıdır ama ben onu yıllarca yanlış kullandım. Bir burguyu çevirirken şişi yanlış tarafa koydum, desen haftalarca ters durdu. Şimdi Uludağ rüzgârı balkona girince örgüyü salona alıp burguları orada örüyorum. Aşağıda yardımcı şişi hangi tarafa koyacağının kuralını ve nedenini anlatacağım.
Kısaca
- Yardımcı şişin yönü burgunun yönünü belirler, kuralsız olmaz.
- İlmekleri sağa alırsan burgu sağa, sola alırsan sola döner.
- Şişi örgünün önüne mü arkasına mı koyduğunu modele göre seç.
- Burguyu sık örerken ilmekler gevşemez, ara ara sıkılık kontrol et.
- Yardımcı şişi not defterine işaretle, sökerken yönde kaybolma.
Yardımcı şiş ne işe yarar
Burgu örerken birkaç ilmeği bekletmen gerekiyor; işte o ilmekleri üzerinde tuttuğun ince, kısa şişe yardımcı şiş diyoruz. Normal şişten ince olur, ucu sivri ya da künt olabilir; benimki annemin dikiş kutusundan kalma bir çift. İlmekler kaymasın diye ucu sivri olanı seviyorum, künt uçlu olanla ilmekler sessizce kayıp gidiyor.
Neden ayrı bir şişe ihtiyaç var? Çünkü burguda bir grubu öteki grubun üstünden geçirmen lazım; onları havada tutamazsın, bir yere yaslanmaları gerekiyor. Bursa’nın nemli havasında yün yumuşak olduğunda ilmekler kayganlaşıyor, yardımcı şiş olmadan burgu dağılıyor. Bu yüzden ben şişi her zaman sol şişin hemen yanına, elin altına koyuyorum; uzakta bırakınca ilmekler sökülüyor. Balkonda değil salonda ördüğüm için ışık yeterli, şişi elin altında tutmak burguyu baştan doğru kuruyor.
Şişi hangi tarafa koymalı
Kural basit: ilmekleri örgünün önüne (bize dönük tarafa) alırsan burgu sağa döner; arkaya (bize dönük olmayan tarafa) alırsan sola döner. Elini şöyle kur: burguyu sağa çevireceksen, bekleteceğin ilmekleri sağ şişe takıp yardımcı şişi örgünün önüne yerleştir; sola çevireceksen arkaya koy. Yönü baştan seçmezsen burgu ters döner ve fark etmesi bazen haftaları bulur.
Bunun neden böyle olduğunu görmek için ilmeklere bak: öne aldığın grup arkadakinin önünden geçiyor, yani sağa meyil oluyor; arkaya aldığında tersi. Ben 2020’de bir yelek önünde bu kuralı unutup şişi yanlış tarafa koydum; burgular birbirine ters durdu, fark etmesi haftalar sürdü çünkü ara sıra bakınca anlaşılmıyordu. Ders: yönde karar verip not defterine „ön“ ya da „arka“ diye yaz. O yeleği söküp yeniden örmek birkaç akşamımı aldı; o günden beri yönü mutlaka deftere geçiriyorum.
Burguyu örme sırası
Elin sırası şu: önce bekleteceğin ilmekleri yardımcı şişe aktar, sonra örgünün arkasındaki ya da önündeki grubu normal ör, ardından yardımcı şişteki ilmekleri sol şişe geri takıp onları da ör. Sıra önemli; önce arkadakileri örüp sonra bekleyenleri örmezsen burgu açılmaz, sadece ilmekler yer değiştirir ve desen boşlukta kalır.
Neden bu sıraya uymak lazım? Çünkü burgu, bir grubun ötekinin üstünden geçmesiyle oluyor; geçişi sağlamazsan desen düz örgüye döner. Kaloriferin yanında ördüğüm bir parçada (2016’da bir kez ıslak örgüyü oraya serdim, sertleşti), burguları aceleye getirip sırayı karıştırdım; desen yarım burgu oldu. Şimdi ıslak örgüyü havlu üstünde salonda kurutuyorum ve burguyu hep aynı sakinlikle örüyorum. Uludağ rüzgârı yüzünden kışın balkon kullanılmaz, salonda örünce burgu sırasını daha rahat koruyorum. Balkonda rüzgâr estiğinde ilmekler elimden kayıyor, o yüzden kışın hiç balkonda burgu örmem; salondaki sakin köşem bu iş için en uygun yer.
Burguda sıkılık ve sık yapılan hata
Burgu örerken ilmekler geriliyor, bu yüzden burgunun iki yanı diğer örgüden sık olabiliyor. Elini çok germe; yardımcı şişe aktardığın ilmekleri normal sıkılıkta tut. Ara sıra mezura ile on santimetreyi kontrol et, burgu bölgesi daralmışsa bir sıra önce gevşet. Sıkılık kaçınca burgu bir tümsek gibi kabarıyor, o da kumaşın akışını bozuyor.
Bu neden mühim? Çünkü sıkı burgu kumaşı çeker, yanındaki düz örgü dalgalanır. Ben bir atkıda burguları çok sıkı ördüm, kenar içe kıvrıldı; 2019’da diktikten sonra blokladım, dikili yerler içeride kayboldu, atkı omuzda tuhaf durdu. Ders: önce dikiş, sonra bloklama. Bu işin okulunu okumadım, bu yanlışları örerek öğrendim; sıkılığı deftere „?“ koyup sonra ölçüyorum. Nilüfer’deki küçük balkon yerine salona geçince, sıkılığı da gözle daha rahat kontrol ediyorum.
Yardımcı şişi nerede saklamalı
Yardımcı şiş küçük olduğundan kaybolur gider; ben onu örgü çantamın içinde, dikiliş iğnesinin yanına koyuyorum. Yün yumaklarını güneş gören rafa koyup 2021’de küflendirdim ya, o günden beri her şeyi bez torbada, serin dolapta tutuyorum; yardımcı şişi de o düzene girdi, artık hiçbir alet güneş görmez.
Neden bu kadar önemserim? Çünkü yarım kalmış bir burguda şiş kaybolursa ilmekler sökülüyor, bir akşamlık emek gidiyor. Bursa’nın kireçli suyunda beyaz yünleri soğuk suyla yıkadığım gibi, küçük aletleri de korumaya aldım. Sertifikam yok, sadece evde denediklerimi yazıyorum; senin şişin başka marka da olabilir, önemli olan kuralı bilmek: önüne al sağa, arkasına al sola. Bu basit kuralı öğrenene kadar onlarca burgu ters döndü; artık şişi koymadan önce bir kez daha bakarım.