Ana sayfa › Ördüğüm teknikler › İlmekler ve desenler › İlmek eksiltme

İlmek eksiltme

İlmek eksiltmek, artırmaktan daha nazlı bir iş. İki yolu var: ikisini bir örmek ile kaydırıp örmek. İkisi de iki ilmeği bir yapıyor ama kenarda bıraktığı iz birbirinden başka. Ben bir atkıda ikisini karıştırdım, kenar kıvrıldı. Şimdi Nilüfer’deki o küçük balkonda değil, salonda oturup kenarları daha dikkatli örüyorum. Aşağıda iki yöntemin elini, yönünü ve neden farklı durduğunu yazdım.

Kısaca

İkisini bir örmek sağa yatar, kol altı ve omuzda sık kullanılır.
Kaydırıp örmek sola yatar, yaka çevresinde düzgün durur.
İki yöntemi bir kenarda karıştırma, kenar izi bozulur.
Eksiltme yerini not defterine işaretle, ortada kaybolur.
Çok eksiltirsen örgü içe çeker, ölçüyü baştan kur.

İkisini bir örmek

Sağ şişe iki ilmeği birden takıp, aralarına iplik geçirerek tek bir ilmek olarak örüyorsun. Elini şöyle kur: sağ şişin ucuyla sol şişteki iki ilmeği aynı anda yukarı al, ipliği dolayıp ikisinin birden üstünden geçir, şişten bırak. Böylece iki ilmek bir ilmeğe düşüyor ve ilmek sayısı birer birer azalmaya başlıyor. Aceleye getirirsen iki ilmeği birden yakalayamazsın, o zaman azaltma görünmez.

Bunun neden sağa yattığını görmek için ilmeklere bak: üstteki ilmek alttakinin üstüne binmiş gibi duruyor, yani büküm sağa bakıyor. Bu yüzden kol altında, omuzda ve sağa açılan yerlerde rahat kullanıyorum. Bir keresinde, 2019’da, bir yakanın sol tarafında bunu kullandım; iz sağa yatınca yaka çevresi hafif eğildi, fark edene kadar üç sıra örmüştüm. O günden beri yaka çevresinde hangi yöntemi kullanacağımı baştan yazarım, aklımda tutmaya çalışmam. Balkondaki o küçük alan yerine salona geçince, yaka çevresini daha rahat sayıyorum. Ders: yönü işaret etmeden eksiltme yapma.

Kaydırıp örmek

Önce iki ilmeği şişten çıkarmadan sağ şişe tek tek kaydırıyorsun, ipliği dolamadan. Sonra sol şişin ucuyla o iki ilmeği birlikte geri takıp, ipliği dolayıp ikisinin birden üstünden geçiriyorsun. Elin sırası şu: kaydır, kaydır, geri tak, ör. Kaydırırken ipliği takmaman lazım, o kısmı atlarsan büküm ters çıkar ve sen de yanlış yöne azaltmış olursun. Bu sırayı bir kez kavrayınca el alışkanlığına dönüşüyor.

Neden bu yöntem sola yatıyor? Çünkü ilmekler önce ters çevriliyor, sonra birlikte örülüyor; üstteki ilmek alttakinin soluna binmiş oluyor. Yaka çevresinde ve sola açılan yerlerde bu iz daha düzgün oturuyor. Bursa’nın o yüksek neminde, yün yumaklarını bez torbada serin dolapta sakladığım gibi, bu yöntemi de sabırla, aceleye getirmeden yapıyorum; acele edince kaydırdığın ilmeği geri takmayı unutuyor insan. Balkondaki nem yüzünden iplik ele yapışır, o yüzden bu adımı salonda, sakin bir akşamda yapmayı severim; kalorifer yanarken ilmekler ısınıp gevşiyor, onu da göz önünde tutuyorum.

İki yöntemin izi neden başka

Aynı işi yapıyorlar gibi görünse de büküm yönü tam ters. İkisini bir örmek, mevcut ilmeği olduğu gibi örüp üstüne bindiriyor; kaydırıp örmek ise ilmeği önce ters çevirip sonra birleştiriyor. Bu küçük fark, kenarda bakınca belli oluyor: birinde çizgi sağa, ötekinde sola meyilli. Uzaktan bakınca önemsiz görünse de, kenar boyunca gittiğinde bütün görünüşü değiştiriyor.

Bu ayrım neden mühim? Çünkü bir kenarı simetrik istiyorsan iki tarafın izi aynı yönde olmalı. Ben bir atkıda sağ kenarda ikisini bir, sol kenarda kaydırıp ördüm; kenarlar birbirine ters kıvrıldı, atkı omuzda tuhaf durdu. O gün anladım ki iz işlevden çok görünüşle ilgili. Kursa gitmedim, bu hatayı kendi başıma örerek öğrendim; defterime „sağ kenar S, sol kenar K“ diye not düştüm. Simetriyi bozan tek bir ilmek bile kenarda belli eder kendini, o yüzden yöntemi seçerken acele etmem.

Kenarda nasıl eksiltmeli

Kenar ilmeğini bozmadan eksiltmek için kenardan bir ilmek içeride çalışıyorum. Yani ilk ilmeği normal ör, ikinci ve üçüncüyü yönteme göre azalt; böylece kenar düz kalıyor. Elini kenara yakın tut, ilk ilmeği sıkıca ama germeden ör. Kenar ilmeği gevşerse bütün kenar topluluğunu kaybedersin, o yüzden ona ayrı bir özen gösteriyorum. Bu küçük ayrıntı bitmiş parçada çok şey fark ettiriyor.

Bunun neden işe yaradığını şöyle düşün: kenar ilmeği örgünün dikiş hattı gibi, onu korursan kenar toplu duruyor. Kaloriferin yanında örüp kenarları orada kuruttuğum bir parçada (2016’da bir kez yaptım), eksiltme izleri sert çıktı; şimdi ıslak kenarları havlu üstünde salonda kurutuyorum. Kenarı bırakılan iz farklı olduğundan, hangi yöntemi seçtiğini deftere yazmazsan bir sonraki oturumda karıştırırsın. Ilık bir akşamda kalorifer yanarken örünce ilmekler gevşiyor, kenar izini o anda kontrol etmek işimi kolaylaştırıyor; ayrıca kenarı her sırada aynı sıkılıkta örmezsem dalgalanıyor, mezura ile ara sıra bakarım.

Ne kadar eksiltmeli

Eksiltme sayısını abartınca örgü içe çekiliyor, boyun ya da kol daralıp giyilmez oluyor. Ben omuzda genelde iki sırada bir, her iki uçta birer ilmek azaltıyorum; bu yumuşak bir eğim veriyor. Mezura ile on santimetrede kaç ilmek kaldığını ara sıra sayıyorum. Çok azaltınca oluşan daralma, bloklamayla bile açılmıyor, o yüzden baştan ölçülü gitmek şart.

Neden sayıyorum? Çünkü 2018’de deneme parçası örmeden başladığım kazak iki beden büyük çıkmıştı, bir ay söktüm. Eksiltme de aynı hesap: azaltma yeri ve sayısı baştan kurulmazsa model kayıyor. Sertifikam yok, sadece kendi evimde denediğim şeyleri yazıyorum; sayılar sana göre değişebilir, kendi ölçünü kendin al. Nilüfer’deki evde not defterim 2016’dan beri durur, emin olmadığım her yere soru işareti koyarım. Bu hesap sana göre de değişir; deneme parçası örmeden başlamamak, eksiltmede de en büyük kuralım, aceleye getirince model kayıyor.